Hạt nhân của Trái đất – Lõi đất



Lõi đất là hạt nhân của Trái đất. Từ đáy của lớp Mantle dưới kéo dài vào đến tâm, vào khoảng 3.473km. Theo phân tích các số liệu quan trắc người ta chia lõi đất ra làm 3 lớp: lớp lõi ngoài, lớp quá độ và lớp lõi trong.

Lõi Trái Đất có cấu tạo thế nào?

Bề dày của lớp lõi ngoài là 1.742km, mật độ trung bình khoảng 0,5g/cm3, thể lỏng.

Bề dày của lớp quá độ chỉ có 515km, vật chất quá độ từ thể lỏng sang thể rắn.

Hạt nhân của Trái đất - Lõi đất

Bề dày của lõi trong là 1.216km, mật độ trung bình là 12,9g/cm3, thành phần chủ yếu là sắt, kền, nên còn được gọi là lõi sắt kền.

Tổng trọng lượng của lõi đất là 1,88×1021 tấn, chiếm 31,5% tổng trọng lượng của Trái đất.

Thể tích là 16,2% thể tích Trái đất. Thể tích của lõi đất còn lớn hơn cả sao Hỏa. Vì lõi đất nằm sâu nhất, chịu áp lực lớn hơn vỏ đất và mantle nhiều.

Áp suất ở lõi ngoài là 1,36 triệu atm vào đến lõi trong áp suất tăng lên đến 3,6 triệu atm. Áp suất lớn như vậy thật khó tưởng tượng đối với chúng ta ở trên mặt đất. Một nhà khoa học đã thí nghiệm, trường hợp 1cm3 chịu cáp lực 1.770 tấn, kim cương – chất rắn nhất, cũng mềm nhũn ra.

Ngoài ra, nhiệt độ trong lõi đất cũng rất cao, ước tính khoảng 2.000 – 6.000 độ C. Mật độ trung bình là 10 – 16g/cm3. Trong điều kiện áp suất và nhiệt độ như vậy, khái niệm về thể rắn hay thể lỏng bình thường không còn ý nghĩa gì nữa. Sắt trong đó vừa có độ cứng như sắt, nhưng lại mềm như nhựa đường (dẻo). Chất đó vừa cứng gấp hơn chục lần sắt, nhưng lại có thể biến dạng một cách chậm chạp mà không bị nứt rạn.

Tính chất đặc biệt của lõi đất không thể bắt chước ngay cả trong các phòng thí nghiệm hiện đại, vì thế người ta còn biết rất ít. Nhưng có một điểm mà các nhà khoa học không hề nghi ngờ là lõi đất không bao giờ yên tĩnh, các chất trong lòng đất đang vận động không ngừng. Một số nhà khoa học cho rằng vật chất ở bên trong Trái đất không những chỉ vận động đối lưu giữa lớp trên và lớp dưới. Nhưng tốc độ rất chậm, mỗi năm chỉ di động khoảng 1cm. Có nhà khoa học còn suy ra rằng, vật chất trong lòng đất còn chịu tác động lực hấp dẫn của Mặt trăng, Mặt trời mà rung động một cách nhịp nhàng.


(Ảnh: physics.uoregon)

Điểm trung tâm của Trái Đất nằm ở độ sâu hơn 6.000 km. Ngay cả phần rìa ngoài cùng của lõi Trái Đất cũng sâu đến 3.000 km dưới chân chúng ta.

Lỗ sâu nhất mà con người từng khoan được trên bề mặt Trái Đất là Kola Superdeep Borehole ở Nga và nó chỉ xuống sâu ở mức khiêm tốn, 12,3 km.

Tất cả những hiện tượng quen thuộc trên Trái Đất đều xảy ra ở gần bề mặt.

Nham thạch phun trào từ núi lửa thì đầu tiên tan chảy ở độ sâu vài trăm km. Ngay cả kim cương, vốn chỉ tạo ra được dưới điều kiện sức nóng và áp lực cực lớn, cũng chỉ nằm ở tầng đất đá sâu chưa tới 500km.

  • Giải mã bí ẩn lõi trong của Trái Đất
  • Phát hiện thêm một lớp của lõi trái đất
  • Nhiệt độ lõi trái đất cao đến mức bất ngờ

Lý giải vì sao thức ăn đổi màu khi nấu chín



Thịt bò thành màu nâu, tôm thành màu đỏ… tất cả đều có nguyên nhân.

Giải thích lý do thức ăn đổi màu khi nấu chín

Mới đây, cư dân mạng đang rộ lên trào lưu chế ảnh: ngô trắng sau khi luộc lại biến thành màu vàng với rất nhiều ý tưởng như: thịt bò màu đỏ nhưng biến thành màu nâu, tôm màu xám biến thành màu đỏ…


Bức ảnh đang được chia sẻ rầm rộ.

Bỏ qua yếu tố hài hước, đã bao giờ bạn tự hỏi vì sao thức ăn khi nấu chín lại bị biến màu chưa? Dù được nhiều người xem là điều hiển nhiên nhưng không phải ai cũng giải đáp được chuyện này.

Từ phản ứng tạo màu nâu và mùi vị Maillard…

Đối với những người học hóa học thực phẩm thì xét cho cùng nấu ăn cũng chỉ là một tổng hợp các phản ứng hóa học. Các phản ứng được tạo nên bởi sự thay đổi về nhiệt độ, nước, độ pH của nguyên liệu…

Lý giải vì sao thức ăn đổi màu khi nấu chín
Phản ứng Mailard khiến thịt chuyển thành màu nâu rất hấp dẫn.

Một trong những phản ứng quan trọng nhất trong nấu ăn là phản ứng Maillard – còn được gọi là “phản ứng tạo màu nâu” trong chế biến.

Cụ thể, khi nhiệt độ thực phẩm đạt trên 140 độ C, các axit amin và loại đường khử trong thực phẩm sẽ được sắp xếp lại. Các vòng liên kết hình thành sau đó sẽ phản xạ ánh sáng vào mắt thành màu nâu.

Lý giải vì sao thức ăn đổi màu khi nấu chín
Bánh mì nướng lên có màu nâu cũng nhờ phản ứng Maillard.

Phản ứng Maillard xảy ra đối với gần như tất cả các loại thực phẩm, có thể kể đến như bánh mì nướng hóa nâu, thịt bò hóa nâu, da gà màu vàng, ngô từ trắng sang vàng… Dựa trên nhiệt độ và độ ẩm, các món ăn sẽ có màu và mùi vị khác biệt.

…đến những ví dụ cụ thể hơn

Tuy vậy, phản ứng Maillard không phải là thứ duy nhất khiến thực phẩm biến màu khi chế biến. Ví dụ như thịt bò trở thành màu nâu, nhưng thịt gà, thịt lợn lại thành màu trắng…

Lý giải vì sao thức ăn đổi màu khi nấu chín
Thịt bò màu đỏ hóa nâu khi chế biến.

Sở dĩ thịt bò có thể hóa nâu là bởi bên cạnh phản ứng Mailard, trong thịt bò có chứa myoglobin – thứ tạo nên màu đỏ cho thịt bò hay các loại thịt đỏ khác. Myoglobin là một loại protein lưu giữ oxy trong cơ bắp, có chứa các nguyên tử sắt giống như hemoglobin trong hồng cầu.

Trong điều kiện bình thường, sắt trong myoglobin tiếp xúc với oxy tạo thành oxit sắt (II) có màu đỏ. Tuy nhiên khi có sự tác động của nhiệt độ, oxit sắt (II) sẽ trở thành sắt (III) có màu nâu, làm biến màu của thịt. Trong khi đó, các loại thịt trắng như gà, lợn… lại chứa ít myoglobin, do đó khi nấu sẽ trở thành màu trắng.

Lý giải vì sao thức ăn đổi màu khi nấu chín

Nhưng còn tôm, cua thì sao? Tại sao các loại cua, tôm bình thường có màu xanh, xám… nhưng khi nấu lên tất cả đều chuyển thành màu đỏ?

Các chuyên gia lý giải, thực chất các loài này đã có sẵn sắc tố đỏ trong vỏ từ một loại hóa chất mang tên astaxantin, nhưng bình thường chúng sẽ bị che khuất bởi một hóa chất khác – crustacyanin.

Dưới sự tác động của nhiệt độ, crustacyanin sẽ biến tính, phá vỡ cấu trúc hóa học vốn có để rồi nhường chỗ cho astaxantin “tỏa sáng”.

Lý giải vì sao thức ăn đổi màu khi nấu chín

Một số loại rau xanh cũng có thể bị biến màu khi chế biến, đó là vì diệp lục -chlorophyll – trong rau bị nhiệt độ làm biến chất. Khi gặp nhiệt độ cao, các nguyên tử magie trong diệp lục sẽ bị thay thế bằng hidro, khiến chất này chuyển thành porphyrin có màu xanh xám.

Những tiết lộ thú vị về tính cách qua thói quen ăn uống



Dù bạn là người ăn nhanh, ăn chậm hay thích thử nghiệm các món mới lạ, thói quen ăn uống thực tế có thể tiết lộ nhiều điều “hay ho” về tính cách con người bạn.

Cách ăn uống cũng tiết lộ tính cách của bạn

Juliet Boghossian, chuyên gia và là người sáng lập công ty nghiên cứu hành vi ẩm thực Food-ology, tuyên bố: “Các hành vi liên quan đến thực phẩm trong thực tế có thể hé lộ nhiều khía cạnh về tính cách hoặc các xu hướng hành vi của cá nhân. Cái mà chúng tôi muốn đề cập đến là các thói quen nhất quán, đặc trưng và mang phong cách riêng”.

Dưới đây là thống kê của bà Boghossian và tiến sĩ Julia Hormes, nhà tâm lý học chuyên về các hành vi ẩm thực đến từ Đại học New York (Mỹ) về một số phong cách ẩm thực phổ biến nhà:

Những tiết lộ thú vị về tính cách qua thói quen ăn uống

Người ăn chậm

Tất cả chúng ta đều biết rõ kiểu người này: Sau khi những người khác đã kết thúc bữa ăn, họ vẫn nhẩn nha nhai hết miếng này đến miếng khác. Khi ngồi vào bàn ăn, họ luôn là người ăn xong cuối cùng.

Theo chuyên gia Boghossian, người ăn chậm thường là những đối tượng thích sự kiểm soát và biết cách thưởng thức cuộc sống. Họ có xu hướng tự tin và kiên định.

Tuy nhiên, những người chỉ thỉnh thoảng ăn chậm, có thể làm điều đó vì tâm trạng buồn bã hoặc thiếu năng lượng. “Tâm trạng đã được ghi nhận ảnh hưởng tới tốc độ ăn của chúng ta”, tiến sĩ Hormes giải thích.

Mặc dù người ăn chậm có thể cảm thấy áp lực phải bắt kịp tốc độ ăn của những người khác, nhưng bà Hormes chỉ ra rằng, có một số lợi ích về sức khỏe gắn liền với thói quen của họ. Các nghiên cứu phát hiện, thói quen ăn chậm có liên quan đến việc giảm hấp thu calo, tăng cảm giác no bụng và tăng cảm giác hài lòng đối với bữa ăn.

Những tiết lộ thú vị về tính cách qua thói quen ăn uống

Người ăn nhanh

Kiểu người này có xu hướng ngốn ngấu rất nhanh khẩu phần ăn của họ và thậm chí đứng dậy trước khi những người khác hoàn thành một nửa bữa ăn. Ngoài đời, họ thường là những người tham vọng, sống có mục tiêu và sẵn sàng trải nghiệm các thứ mới mẻ, nhưng đồng thời cũng có xu hướng thiếu kiên nhẫn và hay nóng vội.

“Tốc độ ăn của bạn cũng hé lộ tốc độ bạn sống và tận hưởng cuộc sống”, chuyên gia Boghossian giải thích.

Những người ăn nhanh cũng được khuyến nghị xem xét lại tốc độ ăn của họ. Ăn quá nhanh kéo theo một số nguy cơ sức khỏe nhất định, kể cả việc dễ tăng cân.

Những tiết lộ thú vị về tính cách qua thói quen ăn uống

Người ưa khám phá ăn uống

Mẫu người này luôn thích tìm kiếm và trải nghiệm các món ăn ngon, mới lạ. Ở các khía cạnh khác của cuộc sống, họ cũng có thể là người ưa mạo hiểm, luôn tìm kiếm những điều thú vị, ly kỳ.

Theo chuyên gia Boghossian, người “mạo hiểm ăn uống” có xu hướng sẵn sàng thử nghiệm những thứ mới, bên ngoài vùng kinh nghiệm/an nhàn của bản thân. Điều duy nhất mà mẫu người này cần chú ý, theo Phil Mutz – tác giả trang LittleThings – là, họ cần thận trọng, không nên gây áp lực buộc những người khác phải mạo hiểm như mình, vì không phải tất cả mọi người đều thích làm “nhà khám phá”.

Những tiết lộ thú vị về tính cách qua thói quen ăn uống

Người kén ăn

Mẫu người này có thể không bao giờ thoát khỏi những “yêu” “ghét” về món ăn từ thời thơ ấu của họ, hoặc có xu hướng từ chối các cách nấu nướng không quen thuộc. Họ thường là những người tò mò, ham hiểu biết và không ngần ngại đưa ra các câu hỏi nếu việc đó giúp họ ở yên trong “vùng an toàn của mình”.

Tuy nhiên, theo chuyên gia Hormes, các nghiên cứu về chứng không sẵn lòng thử nghiệm thực phẩm mới phát hiện, nó cũng có thể liên quan đến một số đặc điểm tính cách nhất định khác, kể cả việc hay lo âu và tâm tần bất ổn. “Những người không sẵn lòng thử nghiệm thực phẩm mới dường như cũng gắn nhiều thứ thực phẩm mà họ tránh né với cảm giác chán ghét hoặc ghê sợ”, bà Hormes cho biết.

Những tiết lộ thú vị về tính cách qua thói quen ăn uống

Người thích phân lập từng loại thức ăn

Mẫu người này được cho là sở hữu một trong những thói quen ăn uống khác thường, ít phổ biến. Họ có xu hướng ăn riêng rẽ, hết một loại thực phẩm này trước khi ăn đến loại thực phẩm khác trong khẩu phần ăn.

Đây là những người tỉ mỉ, hay chú ý đến tiểu tiết. Họ luôn suy nghĩ mọi việc một cách kỹ lưỡng. Nhìn chung, họ là những người vô cùng cẩn thận, chỉ thích chuyên tâm vào một nhiệm vụ, thay vì “đa nhiệm”, dù đôi khi không được người khác hiểu rõ cách làm của mình”, các chuyên gia nhận định.

Những tiết lộ thú vị về tính cách qua thói quen ăn uống

Người thích ăn trộn các loại thực phẩm

Nếu ai đó thích trộn một ít loại thực phẩm này với một ít loại thực phẩm khác trước khi cho vào miệng, họ thường là kiểu người cởi mở, sẵn sàng trải nghiệm cái mới. Họ cũng có xu hướng quan hệ tốt với bạn bè và cảm thấy thoải mái khi đón nhận các trách nhiệm.

Tuy nhiên, với quá nhiều thứ hòa trộn trên một chiếc đĩa, họ thường mắc lỗi ôm đồm và gặp rắc rối trong việc phân định nên ưu tiên hoàn thành thứ gì trước. Kiểu này người cũng có thể gặp các vấn đề về sự tập trung.

  • Nhìn giày dép đoán tính cách
  • Đoán tính cách người qua màn hình máy tính

10 khoảnh khắc tồi tệ nhất của ngành bảo mật



Tạp chí InformationWeek – một trong số những tạp chí về công nghệ thông tin hàng đầu thế giới – vừa cho công bố danh sách bình chọn 10 khoảnh khắc tồi tệ nhất của ngành bảo mật thế giới.

Những lỗi bảo mật nghiêm trọng trong lịch sử của ngành bảo mật

1. Lỗi bảo mật trong SQL

Đúng một tuần sau khi Microsoft phát hành bản vá lỗi bảo mật cho ứng dụng cơ sở dữ liệu máy chủ SQL thì chuyên gia nghiên cứu David Litchfield trình bày những phát hiện riêng của mình tại diễn đàn Black Hat. Sâu “nhà tù” (slammer worm) đã nhanh chóng tiến hành khai thác lỗi bảo mật trong ứng dụng và làm chậm hệ thống mạng Internet trong năm 2003.

10 khoảnh khắc tồi tệ nhất của ngành bảo mật

2. Lỗi bảo mật trong tính năng “Plug and Play” của Windows

Tháng 4/2005, các chuyên gia nghiên cứu bảo mật hệ thống Internet phát hiện lỗi trong tính năng “Plug and Play” của Windows có thể cho phép tin tặc lợi dụng khai thác chiếm quyền điều khiển hoặc thực thi các đoạn mã từ xa trên các hệ thống mắc lỗi. Bốn tháng sau (08/2005) sâu Zotob với khả năng khai thác lỗi bảo mật kể trên đã bùng phát mạnh mẽ.

3. Lỗi tràn bộ nhớ đệm trong Cisco IOS

Tháng 07/2005, Michael Lynn – cựu chuyên gia nghiên cứu của ISS – cho biết tin tặc có thể chiếm quyền điểm khiển hệ thống mạng của các doanh nghiệp thông qua một lỗi bảo mật trong phần mềm IOS điều khiển thiết bị định tuyến mạng (router) của Cisco. Đến tháng 4/2006, Cisco mới cho bít lỗ hổng bảo mật này đồng thời kiện Lynn vì đã tiết lộ những thông tin liên quan. Vụ kiện sau đó đã kết thúc mà không có kết quả gì.

4. Lỗi bảo mật định dạng Metafile trong Windows

Tháng 01/2006, chuyên gia nghiên cứu H.D. Moore cùng với một số người khác đã tung lên mạng các đoạn mã khai thác lỗi bảo mật trong định dạng tệp tin metafile của Windows. Chuyên gia nghiên cứu Ilfak Guilfanov cũng lập trình thành công đoạn mã khai thác. Đây chính là nguyên nhân khiến cho Microsoft phải tung bản vá lỗi trước lịch trình tới 5 ngày.

5. Lỗi mã hoá dữ liệu trong suốt của Oracle

Tháng 01/2006, chuyên gia nghiên cứu Alexander Kornbrust của Red-Database-Security đã chính thức công bố chi tiết về lỗ hổng bảo mật này. Oracle cũng phải nhanh chóng ban hành bản vá ngay sau đó.

10 khoảnh khắc tồi tệ nhất của ngành bảo mật

6. Lỗi cổng gateway Oracle PLSQL

Tháng 01/2006 trước sự có mặt của rất nhiều người tại Diễn đàn Black Hat, Litchfield đã cho công bố một lỗi bảo mật trong cổng gateway Procedural Language extension to SQL (PLSQL) của ứng dụng cơ sở dữ liệu Oracle. Đến nay lỗi này vẫn chưa được khắc phục.

7. Lỗi trong ứng dụng Mac iChat

Ngày 13/02/2006, một người dấu tên đã cho công bố trên trang web MacRumors.com một liên kết thông tin về con trojan OSX/Leap.a. Đây được xem là con virus đầu tiên nhắm mục tiêu tấn công hệ điều hành Apple OS X.

8. Lỗi createTextRange() của Internet Explorer

Tháng 03/2006, chuyên gia nghiên cứu Andreas Sandblad đã phát hiện ra lỗi bảo mật này trong trình duyệt Internet Explorer của Microsoft. Tin tặc có thể lợi dụng khai thác để cài đặt các phần mềm độc hại như spyware hay keylogger lên hệ thống của người dùng. eEye cùng một số hãng bảo mật khác đã phát hành các bản vá không chính thức cho lỗi bảo mật này. Đến ngày 11/04/2006 Microsoft mới khắc phục lỗi này.

10 khoảnh khắc tồi tệ nhất của ngành bảo mật

9. Lỗi bảo mật trong định dạng tệp tin HTA của Internet Explorer

Chuyên gia nghiên cứu bảo mật người Hà Lan Jeffrey van der Stad, tháng 03 vừa qua, đã cảnh báo Microsoft về lỗi bảo mật liên qua đến cách trình duyệt Internet Explorer xử lý các thẻ HTML. Van der Stad đã loại bỏ các thông tin về lỗi bảo mật này trên trang web của mình khi Microsoft phản ánh về việc công bố công khai này.

10. Lỗi bảo mật trong SendMail SMTP

Tháng 03/2006, ISS đã phát hiện ra lỗi bảo mật trong giao thức SMTP của phần mềm máy chủ Sendmail. Nhà phá triển phần mềm đã ngay lập tức phát hành bản vá lỗi.

Hệ thống chỉ số tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất



Các nhà thiên văn đã phát triển hệ thống chỉ số về các yếu tố của một hành tinh, giúp đánh giá và phân loại về tiềm năng có sự sống ở đó.

Hệ số giúp tìm kiếm sự sống ngoài Trái đất

Việc tìm thấy nước mặn chảy trên bề mặt sao Hỏa là một phát hiện lớn, làm thay đổi triển vọng tìm kiếm sự sống trên hành tinh đỏ. Nó cũng cho biết về tình trạng của nước ở đây, yếu tố mà con người cần tìm hiểu nhiều nhất nếu muốn di cư đến hành tinh khác, theo Science Alert.

Với hệ thống chỉ số mới được công bố, không chỉ sao Hỏa, con người sẽ biết nên ưu tiên tìm kiếm sự sống trên hành tinh nào trong vũ trụ, giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian và kinh phí.

“Về cơ bản, chúng tôi phát minh ra một cách dùng tất cả các dữ liệu quan sát được để phát triển một hệ thống ưu tiên”, giáo sư thiên văn học Rory Barnes, hiện đang làm việc tại phòng thí nghiệm hành tinh ảo, Đại học Washington, cho hay.

Hệ thống chỉ số tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất
Xếp hạng các hành tinh trên tiêu chí khả năng có sự sống. (Ảnh: Science Alert).

“Trong tương lai, nếu chúng ta có khả năng nghiên cứu hàng trăm hành tinh, công nghệ này sẽ giúp chỉ ra đâu là nơi cần ưu tiên trước nhất”.

Hiện các nhà khoa học chủ yếu dựa vào vùng có thể sống được” (vùng Goldilocks) của một ngôi sao để xác định hành tinh quay quanh ngôi sao đó có ở khoảng cách vừa phải để áp suất khí quyển có thể giữ được nước trên bề mặt hành tinh hay không – nghĩa là có tiềm năng sự sống cao. Hệ thống chỉ số mới sẽ giúp các nhà khoa học nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố của sự sống bên trong vùng đó.

“Bước tiến này sẽ giúp chúng ta vượt ra ngoài khái niệm vùng có sự sống hai chiều, tạo ra một hệ thống linh hoạt, bao gồm các đặc tính có thể quan sát được, và các yếu tố ảnh hưởng tới sự sống trên một hành tinh”, đồng tác giả Victoria Meadows cho biết.

Hệ thống chỉ số sẽ đánh giá độ cứng của bề mặt một hành tinh và “độ giảm phản xạ lệch tâm”, thể hiện khả năng phản xạ ánh sáng mà hành tinh nhận được từ ngôi sao cũng như năng lượng mà nó nhận được. Theo các nhà khoa học, khi một hành tinh có được một sự cân bằng nhất định giữa năng lượng nhận được và mất đi này, nó sẽ có những điều kiện phù hợp cho sự sống phát triển.

Các ứng cử viên hành tinh có sự sống sáng giá cho các cuộc thám hiểm vũ trụ tương lai, cần phải giữ lại được phần năng lượng tương đương 60 – 90 phần trăm lượng bức xạ mà Trái Đất nhận từ Mặt Trời, nghiên cứu chỉ ra.

“Hệ thống chỉ số này là một bước tiến lớn, nhưng nó không hề khác biệt hay mâu thuẫn với vùng Goldilocks”, Barne cho biết. Nghiên cứu đã được đăng trên số tháng 10 của tạp chí Vật lý thiên văn.

  • Có những hành tinh “đáng sống” hơn Trái đất?
  • 40 tỉ hành tinh có thể duy trì sự sống

Bí ẩn của Kim Tự Tháp châu Mỹ



Nói đến Kim Tự Tháp chắc hẳn mọi người sẽ nghĩ tới Ai Cập. Ở miền Bắc châu Mỹ La Tinh từ Mexico đến Nicaragua, có số Kim Tự Tháp vượt xa tổng số Kim Tự Tháp của Ai Cập. Nhưng tại sao Kim Tự Tháp Ai Cập lại nổi tiếng khắp năm châu bốn biển, còn Kim Tự Tháp châu Mỹ lại ít người biết đến?

Khám phá kim tự tháp bí ẩn tại châu Mỹ

Nguyên nhân là do bộ lạc dân tộc xây dựng Kim Tự Tháp, trước sau đều đột nhiên biến mất. Tất cả các Kim Tự Tháp và hàng trăm thành phố, thị trấn lớn nhỏ vây quanh chúng cũng bị rừng rậm nhiệt đới nuốt, trong đó đại bộ phận bị chìm sâu trong lòng bùn đất, biến mất khỏi tầm mắt con người.

Pyramid del Sol. Teotihuacán, Mexico
Kim Tự Tháp Teotihuacán, Mexico. (Ảnh: redhaus)

Đầu thế kỷ XX, một cuộc khai quật khảo cổ với quy mô lớn, bước đầu con người đã vén được bức mạng che mặt của Kim Tự Tháp châu Mỹ. Châu Mỹ có khoảng 20 Kim Tự Tháp to nhỏ, được xây dựng vào thế kỷ XIV trước Công nguyên đến thế kỷ VIII trước Công nguyên. Từ quy mô hùng vĩ và nghệ thuật kiến trúc điêu luyện của Kim Tự Tháp châu Mỹ, người ta nhận thấy vẻ đẹp của chúng không kém vẻ đẹp của Kim Tự Tháp Ai Cập, thậm chí có Kim Tự Tháp còn vượt cả Kim Tự Tháp Ai Cập.

Kim Tự Tháp Ai Cập là phần mộ của các Pharaon, nhưng Kim Tự Tháp của châu Mỹ lại không phải như thế. Kim Tự Tháp châu Mỹ đại bộ phận là tế đàn để hiến tế các vị thần thánh và cúng lễ. Kim Tự Tháp do các khối hình vuông tạo thành, từng tầng một xếp chồng lên nhau, thu nhỏ dần lên phía trên; có 4-5 tầng, có cái tới 20 tầng; cao nhất tới 80m. Xung quanh tháp hoặc 2 mặt tháp là các bậc đá dốc đứng. Theo từng bậc, người ta có thể lên tới đỉnh tháp, trên đỉnh tháp rộng rãi đều lập tế đàn hoặc xây dựng miếu thần. Ngoài việc tiến hành nghi lễ tế lễ thần vào các ngày tế lễ đặc biệt để cầu xin giải trừ thiên tai ra, một ngày người ta còn lên đỉnh tháp thờ cúng thiên thần 4 lần. Bên trong Kim Tự Tháp được đắp bằng đất, cát, sỏi, đá – đây là điều khác biệt với Kim Tự Tháp Ai Cập.

Đại lộ dẫn đến Kim Tự Tháp Teotihuacán, Mexico
Đại lộ dẫn đến Kim Tự Tháp Teotihuacán, Mexico. (Ảnh: jqjacobs)

  • Bí mật bên trong Kim tự tháp Mặt trời
  • Sự thật sau công trình Kim tự tháp Giza

Nhẫn cưới trong thế giới cổ đại



Trong thế giới cổ đại, chiếc nhẫn cưới không chỉ thể hiện tính vĩnh hằng của tình yêu mà còn là biểu tượng cho việc mua cô dâu, quyền kiểm soát tài sản của người chồng hay hợp đồng hôn nhân.

Biểu tượng của nhẫn cưới trong thế giới cổ đại

Người Ai Cập cổ đại có thể là những người đầu tiên sử dụng nhẫn trong lễ cưới vào năm 3000 trước Công nguyên. Những chiếc nhẫn làm từ sợi cây gai dầu hoặc cây sậy tết lại theo hình vòng tròn, biểu tượng của sự trường tồn bất diệt. Lỗ tròn ở giữa chiếc nhẫn biểu trưng cho cánh cửa dẫn đến tương lai.

Nhẫn cưới trong thế giới cổ đại
Nhẫn Claddagh có hình bàn tay ôm trái tim và vương miện của người La Mã. (Ảnh: Royalcladdagh).

Những chiếc nhẫn được đeo trên ngón thứ tư tay trái bởi người Ai Cập tin rằng có một tĩnh mạch chạy thẳng từ ngón tay này đến trái tim. Chú rể đeo nhẫn vào tay cô dâu để bày tỏ sự tin tưởng vào khả năng chăm sóc gia đình của người vợ.

Do nhẫn cỏ không bền, sau này người Ai Cập sử dụng những chiếc nhẫn làm từ xương, da hoặc ngà voi. Với những vật liệu đắt giá hơn, giá trị của chiếc nhẫn đại diện cho mức độ giàu có cũng như tình yêu của người trao nó.

Nhẫn cưới trong thế giới cổ đại
Chiếc nhẫn sắt hình chìa khóa nhỏ mà phụ nữ La Mã cổ đại thường đeo ở nhà. (Ảnh: Wikimedia Commons).

Những người La Mã cổ đại cũng có truyền thống trao nhẫn cưới, nhưng chiếc nhẫn thường được chú rể trao cho cha cô dâu và là biểu tượng cho việc mua cô dâu. Vào thế kỷ hai trước Công nguyên, các cô dâu được trao chiếc nhẫn bằng vàng quý giá, thể hiện lòng tin của chú rể đối với vợ mình, nhưng họ chỉ đeo nó ở nơi công cộng. Khi làm việc nhà, người phụ nữ đeo chiếc nhẫn hứa hôn hoặc đính hôn làm bằng sắt có tên Anulus Pronubus. Đôi khi, chiếc nhẫn sắt có thêm hình chìa khóa nhỏ, biểu trưng cho sức khỏe, sự vĩnh cửu và quyền kiểm soát đối với tài sản của người chồng.

Những chiếc nhẫn có thể đeo ở bất kỳ ngón tay nào, nhưng người Hy Lạp và La Mã cổ đại đeo nhẫn cưới ở ngón thứ tư của bàn tay trái với niềm tin có một sự gắn kết giữa ngón tay này và trái tim, tương tự như người Ai Cập.

Người La Mã cũng là những người đầu tiên khắc nhẫn cưới. Những chiếc nhẫn Claddagh khắc hình bàn tay ôm vương miện hoặc trái tim có nguồn gốc từ thời La Mã cổ đại và thiết kế của chiếc nhẫn biểu tượng tình bạn, lòng trung thành, lòng tin và tình yêu. Chúng được dùng làm nhẫn đính hôn và nhẫn cưới ở thời Trung Cổ (thế kỷ 5-15) và thời Phục hưng châu Âu (thế kỷ 14-17).

Nhẫn cưới trong thế giới cổ đại
Chiếc nhẫn cưới bằng vàng khắc hình Chúa gắn kết cô dâu và chú rể ở thế kỷ 7. (Ảnh: Public Domain).

Khoảng năm 860, người Cơ Đốc giáo bắt đầu sử dụng nhẫn trong lễ cưới. Trong nhiều trường hợp, chiếc nhẫn đại diện cho sự trao đổi những tài sản giá trị, và là một loại tiền hữu hình. Ý nghĩ này phản ánh thời kỳ khi hôn nhân không hẳn để gắn kết những người yêu nhau mà là hợp đồng hôn nhân giữa các gia đình và là một cách đảm bảo kinh tế cho đôi trẻ.

Tương tự, ở Đông Á, nhẫn cưới được coi như vật niêm phong cho hôn nhân hợp lệ. Những chiếc nhẫn ghép nhiều mảnh được sử dụng phổ biến. Chúng rất khó đeo và sẽ tách rời khi tháo ra, nhờ đó người chồng biết vợ mình đã bỏ nhẫn khỏi tay khi anh ta vắng mặt.

Trong thời kỳ Phục Hưng, nhẫn Gimmel có nguồn gốc từ Pháp là món quà phổ biến dành cho cô dâu. Loại nhẫn này bao gồm hai vòng tròn cài vào nhau, một dành cho cô dâu và một dành cho chú rể. Hai nửa sẽ được nhập làm một trong lễ cưới và sau đó người vợ sẽ đeo nó. Nhẫn cưới ở thời kỳ này có thể đeo trên nhiều ngón tay khác nhau.

Nhẫn cưới trong thế giới cổ đại
Nhẫn đính hôn hình rắn của Nữ hoàng Victoria, Anh. (Ảnh: Vashi).

Vào thời Victoria (1837-1901), ở châu Âu và châu Mỹ, những chiếc nhẫn cưới có vẻ ngoài sang trọng và đẹp mắt hơn khi chế tác bằng vàng và những loại đá quý như ngọc bích, hồng ngọc, thạch anh, ngọc trai. Thiết kế nhẫn cưới hình rắn như chiếc nhẫn đính hôn của nữ hoàng Victoria ở Anh cũng trở nên phổ biến bởi rắn cũng là biểu tượng của sự vĩnh hằng.

Nhẫn cưới không phải vật truyền thống trong đám cưới ở Ấn Độ. Các cô dâu Ấn Độ đeo mặt dây chuyền bằng vàng và những chiếc nhẫn bạc ở ngón chân để thể hiện tình trạng đã kết hôn.

Nhẫn cưới trong thế giới cổ đại
Nhẫn bạc đeo ở ngón chân các cô dâu Ấn Độ. (Ảnh: Wikipedia).

Vào những năm 1940, nhẫn cưới dành cho đàn ông bắt đầu phổ biến ở phương Tây. Những người đàn ông đeo nhẫn trong thời gian chiến tranh để thể hiện sự nhung nhớ và chung thủy với vợ mình ở bên kia đại dương. Truyền thống này vẫn được duy trì sau Thế chiến II.

  • Video: Khiếp đảm nhẫn bọc da người
  • Lịch sử ra đời chiếc nhẫn cưới
  • Video: Tuyệt chiêu đơn giản gỡ nhẫn thít chặt ngón tay

Sức mạnh Đại Việt nhìn từ những cái nhất của Hoàng đế Nguyên Mông



Không chỉ sáng lập nên đế chế Mông Cổ hùng mạnh nhất trong lịch sử nhân loại, Thành Cát Tư Hãn còn để lại những thành tựu vĩ đại về quân sự, chính trị và tôn giáo cho hậu duệ.

Sức mạnh Đại Việt ta qua cái nhất của đế quốc Mông Cổ

Lập nên Đế quốc rộng lớn nhất trên bản đồ thế giới

Trải qua hơn hai mươi năm lăn lộn trên sa trường, Thành Cát Tư Hãn đã thống nhất khu vực Nội Mông, đồng thời thu phục hơn 700 dân tộc, sát nhập tới 40 quốc gia khác nhau từ đông sang tây, thành lập nên đế quốc Mông Cổ rộng lớn nhất trên bản đồ thế giới.

Với lãnh thổ trải dài từ Á sang Âu, diện tích của Mông Cổ dưới thời Thành Cát Tư Hãn có thể lên tới 2000 vạn km2, nếu tính cả phần lãnh thổ thảo nguyên vốn có, đế quốc này có thể trải rộng tới 3000 vạn km2.

Đế quốc Mông Cổ khi ấy bao gồm toàn bộ phần lãnh thổ châu Âu và Trung Nguyên. Như vậy dưới thời Thành Cát Tư Hãn, lãnh thổ nước Đại Nguyên có diện tích gấp ba lần so với Trung Quốc hiện tại.

Sức mạnh Đại Việt nhìn từ những cái nhất của Hoàng đế Nguyên Mông
Bản đồ Trung Quốc dưới thời nhà Nguyên.

Phát động cuộc chiến tranh có quy mô lớn nhất trong lịch sử loài người

Dù có trong tay chỉ hơn 20 vạn kỵ binh, nhưng Thành Cát Tư Hãn đã phát động cuộc chiến tranh lớn chưa từng có trong lịch sử loài người kể từ trước đó.

Vị Khả Hãn của Đế chế Mông Cổ đã dùng đội kỵ binh thảo nguyên tinh nhuệ và thiện chiến của mình để chinh phục thành công những vùng đất giàu mạnh, đánh tan những đội quân lên tới hàng ngàn người.

Từ thành tích trên chiến trường, nhà Nguyên dần thu phục những đất nước có tới mấy nghìn vạn nhân khẩu như nhà Kim của người Nữ Chân, nhà Nam Tống của người Hán…

Thiết lập hệ thống thông tin liên lạc vào giao thông vận tải sớm nhất

Mạng lưới thông tin liên lạc và vận tải là thế mạnh của đội quân Mông Cổ, cũng là sáng tạo thể hiện tầm nhìn xa trông rộng của “nhất đại thiên kiêu” Thành Cát Tư Hãn.

Theo nhiều nguồn sử liệu ghi chép lại: trên lãnh thổ của đế chế Mông Cổ có tới hơn 1383 trạm thông tin liên lạc, cứ 20 dặm lại có một trạm phụ trách trao đổi và vận chuyển thư từ cũng như dự trữ vũ khí, lương thực…

Đánh giá về binh vận và giao liên thời kỳ này, nhiều nhà nghiên cứu đã nhận định rằng: đế chế Mông Nguyên có được lãnh thổ trải dài từ Á sang Âu một phần chính là nhờ giao thông đi lại dễ dàng, thư tín vận chuyển nhanh chóng.

Đội quân trang bị tân tiến nhất trong lịch sử phong kiến

Sinh thời, Thành Cát Tư Hãn đặc biệt chú trọng đầu tư cho quân sự.

Nguyên Thái Tổ đã thành công trong việc đào tạo nên một đội quân tinh nhuệ hàng đầu, cùng với đó là sáng tạo ra những vũ khí tối tân nhất thế giới lúc bấy giờ.

Sở hữu thể chất khỏe mạnh vốn có, lại thêm kinh nghiệm chinh chiến thảo nguyên lâu năm, đội quân của Đại Hãn dù số lượng không nhiều, nhưng đều là những chiến binh “bất khả chiến bại”.

Bên cạnh đó, Thành Cát Tư Hãn còn chú trọng cải tiến và đầu tư trang bị vũ khí. Ông đã tận dụng tài năng của những chuyên gia chế tạo ngoại quốc để cải tiến kỹ thuật binh khí và phương tiện chiến tranh, nhằm tăng cường khả năng chiến đấu cho binh sỹ.

Các chiến binh Mông Cổ ngoài giáp phục cầu kỳ còn được trang bị nhiều loại vũ khí để tấn công địch ở cự ly gần và những mục tiêu xa. Mỗi người sẽ có một cây gươm, một cây mã tấu, một cây liêm khi chiến đấu trên ngựa, đồng thời còn có đoản đao và cung đặc chế…

Sức mạnh Đại Việt nhìn từ những cái nhất của Hoàng đế Nguyên Mông
Trong lịch sử, lực lượng quân đội Nguyên triều được đánh giá là hùng hậu và có sức mạnh vô địch.

Đưa lịch sử loài người lên đến đỉnh cao

Năm 1206, Nguyên Thái Tổ Thành Cát Tư Hãn lập nên Đế quốc Mông Cổ, thống nhất các bộ tốc, sáng lập nên đế chế hùng mạnh nhất trong lịch sử nhân loại.

Nhà sử học nổi tiếng Trung Quốc Hàn Nho Lâm đã từng nhận định: “Đối với lịch sử loài người, dân tộc Mông Cổ có vai trò vô cùng quan trọng, và Thành Cát Tư Hãn có công lao vô cùng vĩ đại.”

Các học giả phương Tây cũng từng ca ngợi Thành Cát Tư Hãn là “ông vua của loài người”.

Xây dựng nền chính trị dân chủ đầu tiên

Mặc dù công cuộc thống nhất lãnh thổ của Đại Hãn đều tiến hành bằng phương thức bạo lực, nhưng Thành Cát Tư Hãn lại cai trị đất nước theo chế độ dân chủ.

Phàm là những quyết sách to nhỏ. Ông đều triệu tập hội nghi các bộ lạc để cùng nhau đưa ra ý kiến.

Về vấn đề dùng người, Thành Cát Tư Hãn trước hết bỏ đi đẳng cấp của các tướng lĩnh, xóa đi khoảng cách giữa các dân tộc. Không phân biệt quê quán, không quan trọng giàu nghèo, chỉ cần là người có tài, Nguyên Thái Tổ đều sẽ trọng dụng và đối xử công bằng.

Người giàu có nhất thế giới trong hàng nghìn năm

Nếu như căn cứ vào nguồn tài nguyên thu được từ các lãnh thổ sát nhập, có thể khẳng định rằng Thành Cát Tư Hãn là người giàu có nhất thế giới trong hàng nghìn năm qua.

Khởi đầu từ một bộ lạc du mục nhỏ bé, Nguyên Thái Tổ đã xây dựng nên một đội quân hùng mạnh nhất, đánh chiếm những vùng đất giàu đẹp nhất, sở hữu những nguồn tài nguyên phong phú và dồi dào nhất.

Sinh thời, Thành Cát Tư Hãn cũng đã từng nói về khát vọng chinh phục của mình: “phải chinh phạt kẻ thù, phải bắt kịp kẻ thù, phải cướp bóc tài sản của bọn chúng…”.

Vị đế vương được thờ phụng nhiều nhất trên thế giới

Việc thờ cúng Thành Cát Tư Hãn cho tới thời nhà Nguyên đã chính thức được công nhận là quốc lễ, quốc giỗ.

Từ khi Nguyên Thế Tổ Hốt Tất Liệt chính thức ban chiếu, quy định nghiêm ngặt về thời gian và cách thức cúng bái. Theo đó, nhân dân Mông Cổ phải làm lễ cúng bái Thành Cát Tư Hãn suốt bốn mùa, với những nghi thức hết sức cầu kỳ và nghiêm ngặt.

Trải qua 700 năm, ngày nay vẫn còn rất nhiều nơi ở châu Âu và châu Á gìn giữ tục lệ thờ cúng này.

Nghi lễ thờ cúng dù phức tạp, nhưng trải qua gần 1 thiên niên kỷ vẫn duy trì trên quy mô rộng như vậy chính là điều vô cùng hiếm thấy.

Sức mạnh Đại Việt nhìn từ những cái nhất của Hoàng đế Nguyên Mông
Thành Cát Tư Hãn vẫn được xếp vào hàng ngũ những vị tướng tài trên thế giới.

Thi hành chính sách tự do về tôn giáo tín ngưỡng

Không chỉ duy trì một nền chính trị dân chủ, đế quốc Mông Cổ dưới thời Thành Cát Tư Hãn còn rất khuyến khích tự do trong tôn giáo, tín ngưỡng.

Mặc dù là nước đem quân đi xâm lược, nhưng đế chế này không hề áp đặt tôn giáo của mình để cai trị.

Người Mông Cổ khi ấy được tự do lựa chọn tôn giáo của mình, đồng thời các giáo phái cũng được triều đình tạo điều kiện hoạt động và phát triển. Thành Cát Tư Hãn còn hạ lệnh miễn thuế và miễn lao dịch cho các giáo đồ của mọi giáo phái.

Người chỉ ra thực tiễn “toàn cầu hóa” sớm nhất thế giới

Nhà Mông Cổ học Tất Lạp cho rằng: Thành Cát Tư Hãn là người đưa ra khái niệm toàn cầu hóa sớm nhất trên thế giới.

Chính vì ý thức được xu hướng tất yếu này, ông đã lấy đó làm kim chỉ nam cho tầm nhìn chiến lược và các hành động quân sự của mình.

Sự bành trướng của đế chế Mông Cổ, nhìn nhận theo một hướng tích cực mà nói, chính là những biểu hiện sơ khai nhất của xu hướng “toàn cầu hóa” sau này.

Nhân vật để lại nhiều bí ẩn nhất cho hậu thế

Không chỉ là một nhà lãnh đạo quân sự kiệt xuất hàng đầu thế giới, Thành Cát Tư Hãn cũng là một trong những nhân vật lịch sử để lại nhiều bí ẩn nhất cho hậu thế.

Vì sao một cô nhi trên thảo nguyên lại có thể thống nhất nên một đất nước hùng mạnh và rộng lớn nhất trong lịch sử loài người?

Làm thế nào ông có thể chiến thắng hàng chục nước giàu có về kinh tế, mạnh mẽ về quân sự, tiến bộ về văn hóa, trong khi bản thân chỉ nắm trong tay một đội quân hơn 10 vạn người?

Và đâu là sự thật phía sau cái chết cũng như lăng mộ bí ẩn của vị Đãi Hãn Mông Cổ này?

Sự nghiệp lẫy lừng của Thành Cát Tư Hãn là một điều không còn xa lạ, nhưng cho tới ngày nay, những bí ẩn xoay quanh cuộc đời và thân thế của ông vẫn là những câu hỏi chưa được giải đáp.

Vĩ nhân của mọi vĩ nhân

Đánh giá về Thành Cát Tư Hãn, nhiều sử gia đã nhận định ông là người “thành công nhất từ xưa tới nay”.

Suốt cuộc đời chinh chiến của mình, ông là một vị tướng “bất khả chiến bại”, đã gặp là đánh, đã đánh là thắng.

Uy danh của Thành Cát Tư Hãn cùng sức mạnh kỵ binh Mông Nguyên đã biến đội quân này trở thành nỗi khiếp sợ của cả thế giới, đến nỗi sau này hậu thế vẫn lưu truyền câu nói: “vó ngựa Mông Nguyên đi tới đâu, cỏ xanh không mọc được tới đó.”

Không chỉ là một nhà quân sự kiệt xuất, Thành Cát Tư Hãn còn là một nhà chính trị tài ba, một nhà cải cách có tầm nhìn đi trước thời đại tới hàng trăm năm.

Tuy nhiên, dù nhà Nguyên lớn mạnh cỡ nào, dù Thành Cát Tư Hãn có tài thao lược đến đâu, đế chế Mông Cổ vẫn phải chùn bước trước sức mạnh của người dân Đại Việt ta, sau ba lần xâm lược thất bại vào các năm 1258, 1285 và 1288.

Những dấu mốc lịch sử oai hùng ấy là niềm tự hào của đất nước Việt Nam dù nhỏ bé, nhưng có một sức mạnh tiềm tàng, đẩy lùi những kẻ thù khét tiếng nhất trong lịch sử loài người.

  • Bí ẩn đằng sau sự thành công của Thành Cát Tư Hãn

101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1)



Chúng ta đang sống trên một quả cầu đầy những điều kỳ quặc và độc đáo. Thực chất nó không phải hình cầu mà là một hành tinh hoang dại, lổn nhổn những ngọn núi lửa lụi tàn, rung chuyển bởi các trận động đất kinh hoàng, ngập chìm trong những cơn đại hồng thuỷ. Nhưng đâu mới là điều tồi tệ nhất?

Khám phá 101 điều thú vị bất ngờ về Trái đất

Một số thung lũng của trái đất chìm sâu dưới biển. Nhiều ngọn núi lại vươn chồi lên trên lớp không khí mỏng. Bạn có thể nêu tên điểm thấp nhất trên trái đất? Đỉnh cao nhất? Bạn có biết đường vào trung tâm trái đất là bao xa và có gì ở đó? Nơi nóng nhất, lạnh nhất, khô nhất, lộng gió nhất là ở đâu?

1. Nơi nào nóng nhất trên trái đất?

Nếu bạn đoán là Thung lũng chết ở California, Mỹ, thì bạn hoàn toàn sai. El Azizia ở Libya đã đạt được nhiệt độ kỷ lục 57,8 độ C vào 13/9/1922. Thung lũng chết chỉ đạt 56,6 độ C vào 10/7/1913.

 101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1)
El Azizia ở Libya.

2. Nơi lạnh nhất trên thế giới?

Các nhà khoa học Mỹ mới đây xác định khu vực lạnh nhất trên Trái Đất nằm ở Nam Cực với nhiệt độ dưới -93 độ C.

 101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1)
Nhiệt độ được ghi nhận ở khu vực sườn núi nằm giữa Trạm quan sát và nghiên cứu Dome F và Dome A (màu đỏ), đông Nam Cực, năm 2010 và 2013. (Ảnh: National Snow and Ice Data Center.)

3. Cái gì tạo nên sấm sét?

Nếu bạn đoán rằng “tia chớp” thì cũng xin bái phục. Nhưng có một câu trả lời sáng tỏ hơn. Không khí xung quanh tia chớp bị hâm nóng lên gấp 5 lần nhiệt độ của mặt trời. Sự hâm nóng đột ngột này khiến không khí nở ra nhanh hơn tốc độ của âm thanh, làm cho không khí xung quanh bị nén lại và tạo nên shock wave, chúng ta nghe thấy như tiếng sấm.

101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1)
Sấm sét. (Ảnh: basinski-net)

4. Đá có thể nổi trên nước?

Trong những đợt phun trào núi lửa, lớp khí bị bắn ra mạnh mẽ từ dung nham tạo nên một loại đá sủi bọt gọi là đá bọt, chứa đầy các bong bóng khí. Một số hòn đá này có thể nổi trên mặt nước.

5. Đá có thể to lên không?

Có, nhưng theo dõi quá trình này thì còn chán hơn là xem sơn khô. Những hòn đá này (iron-manganese crusts) lớn lên trên các ngọn núi ở dưới biển. Chúng kết tủa chậm rãi vật chất từ nước biển, to lên khoảng 1 mm trong 1 triệu năm. Móng tay của bạn cũng mọc lên từng đó trong 2 tuần.

6. Bao nhiêu lượng bụi từ không trung rơi xuống trái đất mỗi năm?

Con số này vô định, nhưng USGS cho rằng có ít nhất 1.000 triệu gram, tức là khoảng 1.000 tấn vật chất rơi vào bầu khí quyển mỗi năm và hạ cánh xuống bề mặt trái đất.

Bụi mù
Bụi mù. (Ảnh: ecosyn)

7. Bụi có thể bay bao xa trong gió?

Một nghiên cứu vào năm 1999 cho biết bụi từ châu Phi đã tìm đường tới Florida và khiến nhiều nơi ở bang này vượt giới hạn chất lượng không khí cho phép do Uỷ ban bảo vệ môi trường Mỹ quy định. Số bụi đó được những cơn gió lớn ở Bắc Phi đón đường và đưa lên cao 6.100 m, nơi đó bụi lại gặp gió mậu dịch và được đưa qua biển. Bụi từ Trung Quốc cũng đã vượt đại dương tìm sang Bắc Mỹ.

8. Thác nước cao nhất thế giới ở đâu?

Với độ cao 979m, thác Thiên thần (Angel Falls) tọa lạc tại công viên quốc gia Canaima của Venezuela được công nhận là thác nước cao nhất thế giới.

 101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1)
Thác Thiên thần (Angel Falls) ở Venezuela

9. Hai thành phố lớn nào của Mỹ sẽ bị nhập vào nhau?

Khe nứt San Andreas chạy theo hướng bắc nam đang phân tách với tốc độ 5 cm/năm, khiến cho Los Angeles tiến gần về San Francisco. Ước đoán Los Angeles sẽ trở thành khu vực ngoại ô của Thành phố bên Vịnh trong 15 triệu năm nữa.

Khe nứt San Andreas
Khe nứt San Andreas. (Ảnh: wikipedia.org)

10. Trái đất có phải hình cầu?

Do hành tinh của chúng ta xoay tròn và linh hoạt hơn bạn có thể tưởng tượng, nó phình ra ở phần giữa, tạo nên hình giống như quả bí ngô. Chỗ phình ra này đang giảm dần qua hàng thế kỷ, nhưng nay bỗng nhiên nó lại phát triển. Chính sự băng tan ngày càng nhiều trên trái đất chính là nguyên nhân khiến vành xích đạo nở ra.

11. Trọng lực trên sao Hỏa?

Trọng lực trên sao Hỏa bằng 38% trọng lực trái đất, tính ở mực nước biển. Vì thế, một người nặng 100 kg trên trái đất sẽ nặng 38 kg trên sao Hoả. Tuy vậy, theo những kế hoạch hiện thời của NASA thì phải mất hàng thập kỷ nữa con số này mới được kiểm chứng.

12. Một năm trên sao Hỏa dài bao nhiêu?

Nó đúng bằng một năm, nếu bạn đến từ sao Hỏa. Nhưng đối với người trái đất, nó gần như dài gấp đôi. Hành tinh đỏ mất 687 ngày để quay quanh mặt trời, so với 365 ngày của trái đất.

 101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1)
Nasa thám hiểm sao Hỏa. (Ảnh: Nasa)

13. Một ngày trung bình trên sao Hỏa dài bao nhiêu?

Người sao Hỏa có thể ngủ (hoặc làm việc) nhiều hơn nửa tiếng mỗi ngày so với bạn. Một ngày trên sao Hỏa dài 24 giờ 37 phút, so với 23 giờ 56 phút trên trái đất. Một ngày trên bất cứ hành tinh nào thuộc hệ mặt trời được tính bằng thời gian nó tự xoay tròn đúng một vòng trên trục, tức là làm cho mặt trời nhô lên vào buổi sáng và lặn xuống vào buổi tối.

14. Núi lửa nào lớn nhất?

Núi Mauna Loa ở Hawaii chiếm danh hiệu này trên trái đất. Nó cao 15,2 km tính từ chân núi nằm ở dưới đáy biển. Nhưng ngọn núi Olympus Mons trên sao Hoả còn vĩ đại hơn – nó xuyên thủng bầu trời hành tinh đỏ với độ cao 26 km. Nền móng của ngọn núi này có thể bao phủ hầu như toàn bộ bang Arizona, Mỹ.

 101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1)
Núi Mauna Loa ở Hawaii

15. Trận động đất gây thiệt mạng nhiều nhất từ trước tới nay?

Kỷ lục về trận động đất thần chết xảy ra vào năm 1557 ở Trung Quốc. Nó giáng xuống khu vực nơi người dân chủ yếu sống trong những hang động bằng đá. Dãy đá sụp đổ, giết chết khoảng 830.000 người. Một trận địa chấn kinh hoàng khác cũng đổ xuống Đường Sơn, Trung Quốc vào năm 1976. Hơn 250.000 người thiệt mạng.

 101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1)
Trận động đất ở Trung Quốc năm 1976. 

16. Trận động đất mạnh nhất trong giai đoạn gần đây?

Trận động đất xảy ở ngoài biển Chile vào năm 1960 có cường độ 9,6 richter và gây ra vết nứt dài 1.600 km. Một trận động đất như vậy xảy ra tại một thành phố lớn có thể làm tan tành những công trình có kỹ thuật xây dựng hiện đại nhất.

Quân đội Mỹ tham gia cứu tế người dân Chile trong trận động đất năm 1960
Quân đội Mỹ tham gia cứu tế người dân Chile trong trận động đất năm 1960. (Ảnh: history.amedd.army)

17. Trận động đất nào kinh hoàng hơn: Kobe (Nhật Bản) hay Northridge, California (Mỹ)?

Trận động đất ở Northridge vào năm 1994 mạnh 6,7 độ richter và làm 60 người chết, 6.000 người bị thương, thiệt hại hơn 40 tỷ USD. Trận động đất ở Kobe vào năm 1995 có cường độ 6,7 richter và giết chết 5.530 người. Khoảng 37.000 người bị thương và nền kinh tế thất thoát 100 tỷ USD.

 101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1)
Trận động đất Kobe vào năm 1995.

18. Khoảng cách tới trung tâm trái đất là bao xa?

Khoảng cách từ bề mặt trái đất tới trung tâm là gần 5.955 km. Hầu hết thành phần trái đất là chất lỏng. Chỗ vỏ rắn nhất của hành tinh chỉ dày khoảng 66 km – mỏng hơn vỏ của một quả táo, tính theo tỷ lệ tương đương.

19. Ngọn núi cao nhất thế giới?

Được mệnh danh là “Nóc nhà thế giới”, tuy nhiên về mặt kỹ thuật, Everest không phải là ngọn núi cao nhất trên hành tinh chúng ta.

Nói cho đúng, Everest chỉ là đỉnh núi cao nhất, ở trên so với mực nước biển. Tuy nhiên, nếu chỉ xét về chiều cao, Mauna Kea (Hawaii) mới là ngọn núi cao nhất. Cụ thể, Everest cao khoảng 8.848 mét so với mực nước biển. Mauna Kea chỉ ở mức 4.205 mét, nhưng ngọn núi lại nằm sâu hơn 6.000 mét dưới đáy biển Thái Bình Dương. Như vậy, Mauna Kea có tổng chiều cao 10.205 mét, lớn hơn Everest khoảng 1.000 mét.

 101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1)
Những đỉnh núi cao của các châu lục. (Đồ họa: Business Insider)

20. Mặt trăng đã bao giờ gần hơn thế này chưa?

Nó đã từng gần hơn rất nhiều. Một tỷ năm trước đây, mặt trăng nằm trong một quỹ đạo nhỏ hơn, chỉ mất khoảng 20 ngày để quay quanh chúng ta. Một ngày trên trái đất hồi đó dài 18 tiếng. Hiện mặt trăng vẫn tiến ra xa, khoảng 4 cm/năm. Trong khi đó vòng quay của trái đất lại chậm lại, khiến cho ngày kéo dài ra. Trong tương lai xa, một ngày trên trái đất sẽ dài 960 tiếng!